AETR Sözleşmesi ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’na bağlı Karayolları Trafik Yönetmeliği 98. maddesi gereğince, ticari yolcu taşımacılığı yapan şoförler kesintisiz olarak en fazla 4.5 saat araç kullanabilir. Bu sürenin sonunda en az 45 dakika (veya 15+30 dakikalık iki mola) dinlenmek zorundadırlar. 24 saatlik süre zarfında toplam sürüş süresi 9 saati (haftada en fazla 2 kez 10 saate çıkabilir) geçemez; haftalık toplam sürüş ise 56 saat ile sınırlandırılmıştır. Dijital takograf ihlalleri ağır idari para cezaları ve seferden men yaptırımı doğurur. Peronz Filo & Vardiya Planlama Modülü, kaptanların dinlenme sürelerini otomatik denetleyerek ceza ve kaza riskini engeller.
Bu Makaleden Öne Çıkan Başlıklar
- • Tek bir kaptan kesintisiz en fazla 4.5 saat araç kullanabilir; ardından en az 45 dakika mola zorunludur.
- • Günlük azami sürüş süresi 9 saattir; haftada en fazla 2 gün 10 saate çıkarılabilir.
- • Haftalık toplam sürüş süresi 56 saati, birbirini takip eden iki haftalık toplam sürüş süresi ise 90 saati aşamaz.
- • Çift kaptanla yapılan seferlerde 30 saatlik periyot içinde her bir kaptan en az 9 saat kesintisiz dinlenmelidir.
- • Peronz Sefer Planlama Modülü, dinlenme süresi dolmamış kaptanın sefere atanmasını sistem seviyesinde kilitler.
1. Yasal Çerçeve: AETR ve Karayolları Trafik Yönetmeliği 98. Madde
Karayolu yolcu taşımacılığında meydana gelen kazaların en büyük sebebi sürücü yorgunluğu ve uykusuzluktur. Türkiye'nin de taraf olduğu uluslararası AETR Sözleşmesi ve ulusal Karayolları Trafik Yönetmeliği'nin 98. maddesi, şoförlerin çalışma ve dinlenme sürelerini katı kurallara bağlamıştır.
2. Temel Sürüş ve Dinlenme Limitleri Tablosu
| Kural Kapsamı | Yasal Azami / Asgari Süre | Açıklama ve İstisna |
|---|---|---|
| Kesintisiz Sürüş | En Fazla 4.5 Saat | 4.5 saat sonunda mola zorunludur. |
| Sürüş Molası | En Az 45 Dakika | 45 dk tek seferde veya 15 dk + 30 dk olarak bölünebilir. |
| Günlük Sürüş | Maksimum 9 Saat | Haftada 2 kez 10 saate çıkarılabilir. |
| Haftalık Sürüş | Maksimum 56 Saat | Bir takvim haftasındaki toplam sürüş limiti. |
| İki Haftalık Toplam | Maksimum 90 Saat | Birbirini izleyen iki haftanın toplamı. |
| Günlük Dinlenme | En Az 11 Saat Kesintisiz | Haftada 3 kez 9 saate düşürülebilir. |
3. Dijital Takograf Denetimleri ve Emniyet Riskleri
Günümüz otobüslerinde kullanılan dijital takograflar, şoför kartı takıldığı andan itibaren aracın hızını, hareketini ve dinlenme anlarını mikroçip hafızasına saniye saniye kaydeder. Emniyet ve Bakanlık yol denetim ekipleri, özel kart okuyucular ile son 28 günün (yeni mevzuatta 56 gün) tüm sürüş geçmişini saniyeler içinde analiz etmektedir.
Takograf ihlali tespit edilen araçlar bağlanmakta, kaptanın ehliyetine el konulabilmekte ve yolcular peronda veya dinlenme tesisinde saatlerce mahsur kalmaktadır.
4. Peronz Akıllı Kaptan Vardiya Algoritması
Peronz Filo ve Sefer Yönetim Modülü, insan hafızasına bırakılamayacak bu kritik süreci yapay zekâ ve kural motoruyla otomatize eder:
- Yasal Dinlenme Kontrolü: Bir kaptan seferden döndüğünde, yasal 11 saatlik dinlenme süresi dolmadan sistem kaptanın yeni bir sefere atanmasına izin vermez (Hard Lock).
- Haftalık/Aylık Saat Takibi: Kaptanın o hafta ve o ay içindeki toplam direksiyon süresi dinamik olarak hesaplanır; 56 saat sınırına yaklaşan kaptanlar için operasyon amirine renkli uyarılar üretilir.
- Hat Uzunluğu ve Çift Kaptan Uyarıcısı: Sefer mesafesi tek şoförün limitini aşıyorsa, sistem sefer emrini sadece ikinci kaptan eklendiğinde onaylar.
Konuyla İlgili Sıkça Sorulan Sorular
Q1: Otobüslerde çift şoför zorunluluğu ne zaman başlar?
Mesafe veya sefer süresi tek bir şoförün yasal günlük sürüş süresini (9 saati) aşıyorsa veya 24 saatlik süre içinde kesintisiz dinlenme şartı sağlanamıyorsa çift kaptan görevlendirilmesi yasal zorunluluktur.
Q2: Dijital takograf ihlalinde ceza kime kesilir?
2918 sayılı Kanun gereğince ihlal tutanağı hem kuralı ihlal eden şoföre hem de şoförün bağlı olduğu yetki belgesi sahibi işletmeye ayrı ayrı para cezası ve ceza puanı olarak uygulanır.
